Lesvos Lemnos and Agios Efstratios Greece Tourism Guide - Τουριστικός οδηγός της Λέσβου Λήμνου και Αγίου Ευστρατίου

Το ορεινό χωριό της Β.Α. Λέσβου με ιστορία και πολιτιστική παράδοση, συνδέεται άμεσα με το ιερό προσκύνημα του Ταξιάρχη Αρχάγγελου Μιχαήλ, ολόσωμο ανάγλυφο, που η παράδοση το θέλει πλασμένο από χώμα κι αίμα καλόγερων που σφαγιάστηκαν απ’ τους Αγαρηνούς ή Σαρακηνούς πειρατές, εκτός από ένα μοναχό που σώθηκε κρυμμένος στην οροφή του ιερού ναού και ο ίδιος έπλασε το σημερινό ανάγλυφο καθιστό σε βράχο.

Είναι το μεγαλύτερο χωριό σε πληθυσμό στη Β.Α. Λέσβο, που επί τουρκοκρατίας και λίγο αργότερα αλλά και σήμερα με τα γειτονικά χωριά Κάπη, Κλειού και Πελόπη, αποτελεί το δήμο Μανταμάδου.

Με παλλαϊκή συμμετοχή των κατοίκων του Μανταμάδου χτίστηκε στα 1909 το πρώτο κοινοτικό λαδεργοστάσιο: «Η Μηχανή τ’ Αγιού» σημερινό πολύκεντρο Μανταμάδου, μεγάλο και σπάνιο εγχείρημα για την εποχή εκείνη, όπου η οικονομική και πολιτική δύναμη του τόπου ήταν στα χέρια των κουτσαμπάσηδων, (μεγάλο πλήγμα στην τάξη τους, και στα υπάρχοντα ήδη λαδεργοστάσια). Το παράδειγμα του Μανταμάδου μιμήθηκαν κι άλλα χωριά του νησιού.

Από τότε έμεινε το όνομα «Μηχανή τ’ Αγιού» - κι έτσι πρέπει να παραμείνει - γιατί στην τουρκοκρατούμενη Λέσβο κάθε νεωτεριστική προσπάθεια και νέο μεγαλοπρεπές κτίσμα έπρεπε να είναι υπό την εποπτεία της εκκλησίας, στην οποία ευτυχώς οι Τούρκοι με το «τανζιμάτ» είχαν δώσει αρκετά προνόμια που τελικά απέβησαν η απαρχή της οικονομικής υποδούλωσής τους.

Όπως και τα περισσότερα χωριά που βρίσκονται σε γούβες, απομακρυσμένα κι αθέατα από τη θάλασσα, έτσι κι ο Μανταμάδος δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση αρκετών παραλιακών οικισμών της περιοχής, που εξαιτίας των επανειλημμένων επιδρομών των πειρατών κατά το μεσαίωνα,

οι κάτοικοι εγκατέλειψαν αυτές τις εξαίσιες παραθαλάσσιες περιοχές όπου ζούσαν με την ενασχόληση της αλιείας, της κτηνοτροφίας και της αγγειοπλαστικής κι εγκαταστάθηκαν γύρω απ’το ιερό και γνωστό από τότε θαυματουργό προσκύνημα του Ταξιάρχη στη θέση «Παλιού Α’ στράτ’γους (Παλαιός Αρχιστράτηγος)»,

όπου βρίσκονται υπολείμματα ερειπίων της πρώτης μικρής εκκλησούλας. Από τότε είναι προστάτης και πολιούχος του Μανταμάδου αλλά κι ολόκληρου του νησιού κατά τις δύσκολες μέρες της τουρκοκρατίας, όπου υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες για τις τακτικές εμφανίσεις του, μεταξύ αυτών είναι και το όραμα που είδαν πολλοί κάτοικοι του νησιού κατά την 8η Νοεμβρίου 1912, ημέρα απελευθέρωσης της Λέσβου απ’ τον τουρκικό ζυγό, όπου καβαλάρης πάνω στ’ άλογο οδηγούσε τις τάξεις του Eλληνικού Στρατού ενάντια του τουρκικού,

καθώς και της μοναδικής μέχρι σήμερα καλόγριας του προσκυνήματος, που άκουγε τακτικά βαριά βήματα απ’ τα σιδερένια παπούτσια του Αγίου που πηγαινοερχόταν ανήσυχος στο πρόκλιτο του ιερού ναού, κατά τις μαύρες νύχτες της τουρκοκρατίας.

Η φήμη του διαδόθηκε κι έξω από τα όρια του νησιού στην απέναντι μικρασιατική στεριά, όπου λέγεται ότι σέβονταν ακόμα και οι Τούρκοι κι ο Μπέης του Αϊβαλιού έστελνε κάθε χρόνο στη χάρη του «κουλμπάνι» δηλαδή σφάγιο ένα βόδι για το περίφημο «κισκέκ», έθιμο που κρατά μέχρι σήμερα, που πριν να σφαχτεί το βόδι κάτω από τον πλάτανο της εκκλησίας, το «διαβάζει» ο παπάς(!) μετά τον εσπερινό του Σαββάτου.

Στα Β.Α. της Λέσβου σε υψόμετρο 300μ. στους πρόποδες της ανατολικής πλευράς του Λεπέτυμνου βρίσκεται χτισμένο στο χωριό Κάπη. Απέχει από την πρωτεύουσα του νομού 40χμ. Η Κάπη εκτείνεται από Βορρά προς Νότο, καλύπτει επιμήκη επιφάνεια με μικρό βάθος προς τα Δυτικά κι εξαιρετική θέα προς τα απέναντι τουρκικά παράλια.

Στη βορινή και νότια άκρη αντίστοιχα, βρίσκονται χτισμένες δύο εκκλησίες του χωριού ο Αϊ Γιώργης και η Παναγία. Στην πλατεία του χωριού στη σκιά ενός γέρου – πλάτανου είναι χτισμένο το μικρό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια της ελιάς και την κτηνοτροφία. Συγχρόνως καλλιεργούν τους κήπους τους, «τα περιβόλια» που εκτείνονται κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του χωριού.

Τη δεκαετία του ’60 λόγω των επικρατουσών συνθηκών αρκετοί κάτοικοι μετανάστευσαν. Όμως σήμερα το χωριό διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό των κατοίκων του. Το χωριό έχει επίσης μεγάλη παράδοση στη μουσική. Υπήρχαν και υπάρχουν πολλοί μουσικοί. Παλιότερα υπήρχαν κομπανίες με χάλκινα πνευστά «φυσερά», που σήμερα λόγω των απαιτήσεων της εποχής έχουν αντικατασταθεί με πιο σύγχρονα όργανα. Οι παραδοσιακές κομπανίες ψυχαγωγούσαν ανέκαθεν τους Καπιώτες που πάντοτε γλεντούσαν οικογενειακά στις γιορτές των Αγίων αλλά και τις Κυριακές στην πλατεία του χωριού.

Είναι ένα χωριό με αρκετούς νέους ανθρώπους που εκτός από την καλλιέργεια της γης ασκούν διάφορα επαγγέλματα διατηρώντας την παράδοση του χωριού σ’ αυτά τα επαγγέλματα όπως χτίστες, μπογιατζήδες, μαραγκοί κ.α. Οι γυναίκες του χωριού φτιάχνουν παραδοσιακά γλυκά και «αμυγδαλωτά» καθώς και πλήθος κεντημάτων.

Ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να δει μικρά παλιά και νέα δασάκια που απλώνονται πάνω από το χωριό στο Δημοτικό Σχολείο και την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.

Επίσης ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το αρχοντικό του «Μπολιούρη» που έχει προγραμματιστεί να ανακαινισθεί και να μετατραπεί σε σύγχρονο πολιτιστικό κέντρο. Στην παλιά αγορά του χωριού υπάρχουν τα οικοδομήματα «καζίνο», παλιό καφενείο, και το «εμπορικό» του Ψαρρού χαρακτηριστικά δείγματα της πέτρινης αρχιτεκτονικής της Κάπης.

Το χωριό Πελόπη αποτελείτο από 17 χωριά, που ήταν σκορπισμένα στην ίδια αυτή περιοχή λόγω των επιδρομών των πειρατών που τους παίδευαν συνέχεια.

Όταν όμως οι κάτοικοι αυτών των χωριών βρήκαν μία κατάλληλη και δασωμένη περιοχή κοντά στον ποταμό Τσικνιά, εγκατέλειψαν αυτά τα μικρά χωριά κι έχτισαν τα σπίτια τους εκεί. Ονόμασαν την περιοχή Γέλια, καθώς είχαν πια απαλλαγεί από τους πειρατές κι ήταν πλέον η ζωή τους όλο χαρά και γέλια.

Σε μία άλλη εκδοχή για την ονομασία του χωριού, μαθαίνουμε, ότι το χωριό ήταν αρχικά χτισμένο σ’ ένα σημείο, όπου το χτυπούσαν οι ακτίνες του ηλίου κι εξ’ ου η ονομασία Ιέλια που όμως μετατράπηκε σε Γέλια, όταν μεταφέρθηκε στο μέρος που βρίσκεται σήμερα. Μετά το δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο το χωριό πήρε τη σημερινή του ονομασία, Πελόπη, διότι κάποτε πέρασε από εκεί κάποιος βασιλιάς λεγόμενος Πέλοπας

Η Κλειώ με το αρχαιοπρεπές όνομα της Μούσας «Κλειώς» είναι στραμμένη προς την παραλία από υψόμετρο 350μ. κοιτάζοντας τις ρίζες της καθώς στην ευρύτερη περιοχή του χωριού σκόρπιοι αρχαίοι οικισμοί ερείπια των οποίων σώζονται μέχρι και σήμερα.

Πρόσφατη έρευνα έφερε στην επιφάνεια αρχαίο οικισμό της Πρώιμης Χαλκοκρατίας περί το 3200 π.Χ. στη θέση Παλιόκαστρο.

Σε τούτο το σημείο εικάζεται ότι υπήρχε το άγαλμα της Μούσας που όμως καταλήστευσαν οι πειρατές άγνωστο πότε και που κατά σύμπτωση βρέθηκε στο Ηράκλειο (αρχαία πόλη) της Ιταλίας τοιχογραφία που απεικονίζει τη Μούσα, προστάτιδα της Ιστορίας και της Ρητορικής.

Στους παραπάνω αρχαίους οικισμούς στα σκοτεινά χρόνια του μεσαίωνα και πριν την άλωση από τους Τούρκους (1453) οι πειρατές ανάγκασαν τους «ιθαγενείς» να τραβηχτούν εδώ πάνω (στην Κλειώ) για να επισκοπούν τη θάλασσα από τις επικίνδυνες κι αιματηρές πλέον επιδρομές. Τα πρώτα χτίσματα έγιναν στη θέση «Πλάτανος» μέχρι τα «Χαμάμ» και δεν ήταν ορατά από τη θάλασσα.

Τέλος Ιούνη γίνεται το πανηγύρι του Αγίου Χαραλάμπου στην τοποθεσία Ταύρος όπου από το απόγευμα ξεκινάνε οι καβαλάρηδες απ’ την πλατεία του κάτω σχολειού με τα στολισμένα άλογα για τον μακρινό κι ανηφορικό Ταύρο. Εκεί το βράδυ σφάζουν τα «κουρμπάνια» οι παρέες καθώς και τα βόδια από κοινού οι κοινότητες Μανταμάδου και Αγίας Παρασκευής να συνεορτάσουν με το πατροπαράδοτο «κισκέκ».

Όλο το βράδυ της παραμονής ξημερώνονται με γλέντι και φαγοπότι μέσα στο δάσος ψήνοντας τα σφάγια, την Κυριακή γίνεται η λειτουργία στο ξωκλήσι του Αγίου Χαραλάμπους και το απόγευμα στην περιοχή λινόχωμα της περιοχής του Μανταμάδου οι ιπποδρομίες με έπαθλα το στεφάνι, το μαντήλι κ.α. Τα παλιά χρόνια το γλέντι συνεχιζόταν με τα άλογα μέσα στα καφενεία και το βράδυ της Κυριακής.

Την Κυριακή των Μυροφόρων γίνεται η μεγάλη πανήγυρη, στις 15 της Λαμπρής, ημέρα των εγκαινίων του τωρινού μεγαλοπρεπή ναού το 1888, που χτίστηκε με παλλαϊκή συμμετοχή του χωριού. Επίσης στις 29 Αυγούστου το πανηγύρι του Αη Γιάννη που κρατά δύο μέρες με γλέντι και μουσική παραδοσιακή (αναβίωση του εθίμου).

Οι Μανταμαδιώτες σαν πανηγυράδες που είναι, εφηύραν κι ένα άλλο πανηγύρι – επισφράγισμα όλων των πανηγυριών του καλοκαιριού. Είναι το πανηγύρι του ''Αγίου Ποταμιού'' κατά το οποίο προς το τέλος του Αυγούστου τώρα και παλιότερα τον Σεπτέμβρη, προτού να φύγουν στις εστίες τους οι επισκέπτες χωριανοί, προετοιμάζονται με τα πεταχτάρια καμάκια και του φλόμου (παλιότερα το «στουράτς» και η τώρα χλωρίνη κλπ.) να φλομώσουν τον ποταμό της Πεδής που είναι ο μεγαλύτερος και το χειμώνα που ενώνεται με τη θάλασσα μπαίνουν πολλά και διάφορα ψάρια, όπου μεγαλώνουν και προσφέροντας εκλεκτή λεία στους πανηγυριώτες τα ψάρια ζαλίζονται και τα καμακώνουν εύκολα οι σεβνταλήδες. Παρόλο που είναι βάρβαρο κι απαίσιο έθιμο, ο νόμος και η αστυνομία δεν κατάφερε να το απαγορεύσει.

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΚΑΠΗΣ

Ο ναός της Παναγίας είναι άλλο ένα στολίδι του χωριού λόγω της πέτρινης κατασκευής του και της επιβλητικής λαξευτής πέτρινης εισόδου του. Κάθε χρόνο δε στις 15 Αυγούστου γίνεται το πανηγύρι της Παναγίας με την παρασκευή του παραδοσιακού «κισκέκ».

Μετά τη λειτουργία όλοι οι κάτοικοι συγκεντρώνονται όπου «χτυπάνε το κισκέκ» με τη συνοδεία παραδοσιακών οργάνων. Το βράδυ οι κάτοικοι γλεντούν στην πλατεία του χωριού με τη συνοδεία παραδοσιακών τοπικών συγκροτημάτων.

Σε διάφορες αγροτικές περιοχές του χωριού υπάρχουν πολλά ξωκλήσια που οι χωριανοί τα επισκέπτονται κατά καιρούς.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ ΚΛΕΙΟΥΣ

Της Πεντηκοστής (Αγίας Τριάδος) με μουσικές το βράδυ μέσα στα καφενεία του χωριού.

Του Αγίου Κήρυκα, 15 Ιουλίου, που είναι στο ακρωτήρι Κόρακας σε μία μαγευτική αγροτική τοποθεσία. Αποβραδίς γίνεται εσπερινός με την παρασκευή του παραδοσιακού «κισκέκ»με τους καβαλάρηδες καβάλα στα στολισμένα άλογά τους που ξημερώνονται όλη νύχτα εκεί διασκεδάζοντας και πίνοντας ούζο. Το πρωί γίνεται η λειτουργία και η διανομή του «κισκέκ» και την ίδια ώρα φεύγουν για διασκέδαση στην παραλιακή τοποθεσία – οικισμό Τσόνια με 2-3 παραδοσιακά συγκροτήματα σε αντίστοιχα καφενεία.

Το απόγευμα γίνονται ιπποδρομίες στον ειδικό χωματόδρομο μπαίνοντας στην Κλειού απ’ το Μανταμάδο με έπαθλα κύπελλο- στεφάνι και χρηματικό ποσό και το γλέντι συνεχίζεται στα καφενεία της Κλειούς (αναβίωση του εθίμου).

Της Αγίας Σωτήρας (Μεταμόρφωση του Σωτήρος) που γίνεται κι αυτό στη γραφική παραλία Τσόνια, όπου το ξωκλήσι είναι δίπλα στο κύμα, με μουσικές αποβραδίς μέχρι το πρωί.

Εδώ στο Μανταμάδο με την υποστήριξη της Νομαρχίας, των Υπουργείων Αιγαίου και Πολιτισμού, του Ιδρύματος της οικογένειας Γ. Ψαρόπουλου («Κέντρο Μελέτης Νεότερης Κεραμικής») και τις προσπάθειες του τότε αντιπροέδρου της κοινότητας κ. Καρατζιτζή καθιερώθηκε από το 1996 η «Παλλεσβιακή Έκθεση Κεραμικής» που έγινε θεσμός στο μόνιμο εκθεσιακό χώρο του πολύκεντρου της «Μηχανής τ’ Αγιού», που κρατά όλο τον Αύγουστο κι όπου μπορεί κανείς να θαυμάσει

όχι μονάχα τα διάφορα προϊόντα της κεραμικής και της αρχέγονης αγγειοπλαστικής εκθετών απ’ όλο το Νομό Λέσβου, αλλά και την ιστορία κι εξέλιξη αυτής της τέχνης δια μέσου των αιώνων, που συμβαδίζει παράλληλα με την παραγωγή του ελαιολάδου.Όλα αυτά θα τα δει ο επισκέπτης στους κατάλληλα δια μορφωμένους χώρους του πολύκεντρου μαζί με τον περιβάλλοντα αύλειο χώρο, όπου γίνεται και η γιορτή του τυριού, στο πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου.

Το τόξο από τη θέση Καράβα μέχρι τον Παλιό, συμπεριλαμβανομένων και των τεσσάρων πανέμορφων ακατοίκητων νησιών «Τοκμάκια» κι Ασπρόνησα, είναι ανεκτίμητου κάλλους κι έχει συγκινήσει πολλούς ευρωπαίους περιηγητές, που μαζί με τους μανταμαδιώτες συγγραφείς: Τον δάσκαλο του περασμένου αιώνα Σταυράκη Αναγνώστου και τον καθηγητή πανεπιστημίου Μιχάλη Στεφανίδη, ύμνησαν με τα καλύτερα λόγια αυτή την εξαίσια κι άγνωστη περιοχή του νησιού. Επίσης κι ο αμερικάνος καθηγητής πανεπιστημίου του Τορόντο Hugh J. Mason το 1979 υποστήριξε σ’ ένα σύγγραμμά του ότι η υπόθεση του Λόγγου «Δάφνις και Χλόη» έλαβε χώρα σ’ αυτή την περιοχή.

Δήμος Μανταμάδου: 22530 61203		Ιερά Μονή Ταξιάρχη Μανταμάδου: 22530 61214
Συνεδριακό Κέντρο Μανταμάδου: 22530 61203		Περιφ.Ιατρείο Μανταμάδου: 22530 61217
Περιφ.Ιατρείο Κάπης: 22530 93622